Büyük Ustalar (Ağaçlarda Bir Yaşam)

Burnunuzu kullanarak bir ağaçta delik açmayı denediniz mi hiç?

Ya da yemeğinizi sadece dilinizi kullanarak kuytu köşelerde aramayı? Hani şu eskilerin yoğurt içinde altın aradıkları oyunlar gibi

Ellerini kullanabilen bir canlı olarak, hiçbirimizin böyle şeyler denemiş olduğunu sanmıyorum zaten.

Peki, o ellerle yapabilir miyiz aynısını? Bir ağaç gövdesini bükebilir miyiz? Tamam gövdesi biraz fazla oldu, ortancasından bir dal olsun. Yeter mi gücümüz? Ya da bir sınırlama koymayalım da hangi uzuvunuz müsaitse onu kullanın. Kafa göz, bacak dalın gitsin.

Pek mümkün gibi gözükmüyor.

Tamam ama ağaçlardaki bu kocaman delikler kimin işi? Gizli gizli birileri mi çalışıyor?

Sesi duyuyor musunuz? Derinlerden tıklamalar geliyor. Büyük ustalar iş başında.

Dünyanın daha güzel bir yer olduğu vakitlerde, evlerimizi sarmalayan birbirinden güzel mobilyalar, kullandığımız kap kacak, hatta evlerin bizzat kendisi ağaçtan imal edilirmiş. Büyük ustaların, büyük marifetinin bir sonucuymuş elbette. Evinizin bir köşesinde duran şu eski çeyiz sandıklarına bir bakın isterseniz, ne kadar müthiş bir sanat çıkmış ortaya.

Benim bahsettiğim ağaç ustaları ise biraz farklı. Belki o mobilyaları, evleri yapan ustalara bile ilham vermiş olabilirler geçmişte bir yerlerde. Doğanın tam içinde, ağaçlara şekil veren büyük ustalar. Onlar Ağaçkakanlar!

Ağaçkakanları bilmeyen yoktur diye düşünüyorum. Ne de olsa ismiyle müstesna, ne yaptığı çok belli bir kuş; ağaç kakıyor. Bir dönemin çizgi filmi “Ağaçkakan Woody”in bir etkisi de olabilir tabi bu bilinirliğinde. Ama çevremdeki insanlarla konuştuğumda nasıl bir şekli şemali vardır pek de bilgi sahibi değiller. Zihinlerde kelime anlamıyla çok iyi bilenen ama içerisi biraz boş kalmış bir kuş.

Ağaçkakanlar, ağaçlarla özdeşleşmiş ve bu ağaçlar üzerinde yaşamaya adapte olmuş bir canlı. Yaşadıkları coğrafya ve türlerine göre, ağaçla olan ilişki düzeyi değişiklik gösterebiliyor ama ne olursa olsun; her biri, ağaçlarla oldukça içli dışlı.

Türkiye’de toplam 9 tür ağaçkakan yaşıyor. Bunlar kabaca 4 grup içerisinde toplanıyor. Kara Ağaçkakan bunların ilki. Sadece Türkiye’deki değil, dünya üzerindeki en büyük ağaçkakanlardan biri. Yaklaşık olarak bir karga boyutunda. Polonya’da katıldığım bir çalışmada oldukça yakından gözlemleme şansım olmuştu, gerçekten de çok büyük bir kuş. Çoğunlukla yaşlı ormanları tercih ediyor ve tipik bir bebek ağlaması sesine sahip. Diğer ağaçkakanlara oranla gözlemlenmesi daha zor bir tür.

Diğer iki türümüz ise Yeşil Ağaçkakan ve Küçük Yeşil Ağaçkakan. Bu türler de yaşlı ormanları tercih ediyorlar. Yeşil Ağaçkakan, vaktinin büyük bir kısmını yerde karıncalarla beslenerek geçiriyor. Küçük Yeşil Ağaçkakan da benzer şekilde karıncalarla besleniyor ama yerde Yeşil Ağaçkakan kadar vakit geçirmiyor. Yeşil Ağaçkakan daha yaygın bir tür iken, Küçük Yeşil Ağaçkakan’ın Türkiye’deki yaşam alanı daha sınırlı.

Diğer ağaçkakanlar ise birbirlerine oldukça benziyor. Birbirlerinin minyatürü diyorum ben bunlara. Sanki konsantre bir tane varmış da su kattıkça büyümüşler J Ak Sırtlı Ağaçkakan, Alaca Ağaçkakan, Orman Ağaçkakanı, Ortanca Ağaçkakan, ve Küçük Ağaçkakan ülkemizdeki siyah-beyaz ağaçkakanlar. Temelde boyutları, sırtlarındaki ve kuyruklarındaki beyaz tüylerin dağılımı ile birbirlerinden ayırt edilebiliyorlar. Ak sırtlı Ağaçkakan dışında diğer türleri, parklarda, bahçelerde, korularda görmek mümkün. Ak sırtlı Ağaçkakan ise daha lokal bölgelerde yaşamını sürdürüyor.

Son ağaçkakan türü ise Boyunçeviren. Diğer ağaçkakanlardan biraz farklı. Göç eden tek ağaçkakan türü. Çoğunlukla yerde karıncalarla besleniyor. Diğer türler gibi gagasıyla ağaçlarda delikler açmıyor ama yuvasını yine de ağaçlardaki deliklere yapıyor. Boyunçeviren ile ilgili en ilginç özellik, bir tehdit algıladığında boynunu bir yılan gibi çevirmeye başlaması. İsmi de buradan geliyor zaten. Doğal ortamında böyle bir davranış sergiliyor mu bilmiyorum ama bilimsel araştırmalar sırasında bu hareketi rahatlıkla görebiliyorsunuz.

Ağaçkakanların, ağaçlara uyum sağlamış bir yaşamlarının olması, yemek ve barınma gibi iki temel ihtiyacı da ağaçlardan sağlamalarına sebep olmuş. Ama nasıl olacak bu iş? Ağaç gövdesi gibi oldukça zor bir malzemeden yemek bulmak ya da gövdeye yuva yapmak hiç de kolay şeyler değil!

Biraz marifet gerektiren bir iş!

Emek olmadan yemek olmuyor misali, ağaçkakanlar ellerindeki malzemeyi işlemeye başlıyorlar. Ağacı “kakmak” mevzusu da aslında buradan geliyor. Böylesi bir işte kullanmalarını sağlayan inanılmaz özelliklere sahip vücut yapıları var.

Bu yapıların en önemlisi gagaları. Ağaçkakanlar, ağaç üzerindeki her bir işi yapabilmelerini sağlayan çok güçlü bir gaga yapısına sahipler. Tek bir saniyede 20, bir günde ise 10.000’den fazla kez ağaca darbeler indirerek, delikler açıyorlar. Her bir darbede ise 1000 G yani yerçekiminin 1000 katı kadar bir güç uyguluyorlar. Bir araba kazası geçirdiğinizde ortalama 50 ila 100 G’ye maruz kaldığınızı göz önünde bulundurursanız, nasıl büyük bir güçten bahsettiğimi daha iyi anlayabilirsiniz.

Peki nasıl oluyor da böylesine büyük bir gücü uygularken, bir beyin sarsıntısı geçirmiyorlar? Kafanızı şöyle tutup bir duvara vurmaya çalışın bakalım. Yok vazgeçtim denemeyin. Anladınız siz mevzuyu. Büyük bir güç!

Yapılan araştırmalara göre, ağaçkakanları onca gaga darbesine rağmen hala sağlıklı kalmalarını sağlayan çok çeşitli özellikler bulunmuş. Her bir özellik diğerleriyle eş zamanlı çalıştığı için de, ağaçkakanları olası bir beyin sarsıntısından kurtarıyor.

Gaga ucundan başlayalım. Ağaçkakanların gagaları alt ve üst parçaları birbiriyle tam olarak örtüşmeyen asimetrik bir yapıya sahip. Bu asimetrik yapı, ağaca vurulan her bir gaga darbesinin yarattığı tepkiyi vücuda aktarmadan önce, bir miktar absorbe ediyor. Bu sayede vücudun geri kalanına daha az güç iletiliyor.

Arkaya doğru devam ettiğimizde kafatasına ulaşıyoruz. Beyni koruyan kafatası; sert, yatsı ve sünger gibi gözenekli bir kemik yapısına sahip. Gaganın aktardığı güce karşı hem beyni koruyacak kadar güçlü hem de emici bir özellik gösteriyor.

Gelelim kafatasının içine. Beyin yapısı da bu gücü en aza indirgemek için evrilmiş. Ağaçkakanların beyni, biz insanların yatay duran beyinlerinin aksine, dik duran bir yapıya sahip. Bu sayede, her bir darbede beyin ön tarafa doğru bir yönelim gösterse de, basınç geniş bir düzeyde dağılıyor. Topuklu ayakkabı, düz ayakkabı örneğindeki mevzu gibi.

Kafatası ve beyin arasındaki diğer bir uyum ise, aralarındaki boşluk. Biz insanlarda beyin, kafatası içerisinde bir nevi yüzüyor. Kafanızı şöyle sağa sola sallarsanız ne demek istediğimi anlayacaksınız. Ağaçkakanlarda ise bu durum tam tersi. Beyin ve kafatası arasındaki boşluk minimum düzeyde. Bu sayede beyin kafatası içerisinde daha sabit durabiliyor.

Kafatasındaki son sistem ise dil kemiği. Ağaçkakanlar, neredeyse gagalarının üç katı uzunluğa varan bir dile sahipler. Bu sayede ağaçta açtıkları deliklere dillerini sokarak derinlerdeki böceklere ulaşabiliyorlar. Dil bu kadar uzun olunca, içeri çektiğinde durması gereken bir yer lazım. Hyoid adı verilen dil kemiği, bu dilin saklanmasını sağlıyor ve neredeyse bütün kafatasını sarmalıyor. Bu yapı aynı zamanda, gaga darbelerinin etkisini azaltan bir emniyet kemeri görüyor.

Bunların dışında kafatasını gövdeye bağlayan çok güçlü boyun kaslarına sahip. Bu kaslar hem böylesine güçlü gaga darbeleri vurmasını sağlıyor hem de bu darbeler sonucu oluşan güce karşı bir yastık görevi görüyor. Son gizli silah ise, gözlere gizlenmiş. Oluşan böylesi bir basınç, normal şartlarda gözlerin yerlerinden fırlamasına sebep olabilir. Bu yüzden ağaçkakanlar üçüncü bir göz kapağına sahipler. Bir nevi iş gözlüğü J

Gaga darbeleri işini hallettik ama bir ağaçkakan için çok önemli bir soru daha çıkıyor ortaya: Bu ağaçlar üzerinde nasıl dikine durabileceğim?

Ağaçlarda geçen bir yaşam, ağaçkakanların ayak ve kuyruk yapılarının diğer kuşlardan farklı özellikler kazanmalarına sebep olmuş. Ayakları, diğer kuş türlerinin, önde 3 arkada 1 parmak olan yapılarının aksine, önde 2 arkada 2 parmak şeklinde gelişmiş. Bu sayede ağaç gövdeleri üzerinde daha rahat tutunup, daha iyi hareket edebiliyor. Kuyruk yapısı da bu hareketi destekler bir görev almış. Hem kuyruk tüylerinin kendisi, hem de tüy köklerinin güçlü yapısı, ağaçkakanının ağaç üzerindeki hareketleri sırasında dengeleyici  bir iş görüyor. Bu da bir nevi emniyet halatı yani.

Ağaçlar üzerindeki bir yaşam, üreme ve alan savunması gibi iki önemli konuda da kendini göstermiş. Ağaçkakanlar, teknik olarak ötebiliyor olmalarına rağmen, ağaçlara tıklatarak ses çıkarmayı tercih ediyorlar. Bu tıklatmayı hem diğer kuşlara karşı alanlarını savunmak, hem de üreme döneminde karşı cinsi etkilemek için kullanıyorlar.

Doğa, Ağaçkakanlar gibi binlerce ustayı barındırıyor.

Ve bu Büyük Ustalar, yüz binlerce yıldır doğaya şekil veriyorlar. Ormanlarda yaşıyor, denizlerde besleniyor, semalarımızı dolduruyorlar. Ama yine de tek bir orman yok olmuyor, tek bir deniz çöp havuzuna dönüşmüyor, gökyüzü hiçbir zaman kapkara dumanlarla kaplanmıyor.

Baltayı eline alanlar kendini usta sanıyor ama, mezar taşının yanına bir ağaç dikmek sevap sayılıyor.

İnsanlığın Sonu (İklim Değişikliği ve Küresel Isınma Kavramlarına Bir Bakış)

Acaba öldük de haberimiz mi yok? Cehennem denilen şey, an itibariyle dünyada yaşanıyor da, biz hala kıyameti mi bekliyoruz?

Küresel ısınıyoruz, yanıyoruz kavruluyoruz, daha da yanacağız, daha da kavrulacağız diye bangır bangır bağırıyor bilim insanları da, bizler görmezden mi geliyoruz yoksa?

Sahiden nedir bu küresel ısınma muhabbeti? Tutturdu birileri, yok efenim buzullar eriyor, kutup ayıları ölüyor, iklim değişiyor falan filan. Kime inanacağız? Televizyonu açıyorum, bir numara olma yolunda ilerliyoruz diyorlar, bizi kıskanıyorlar diyorlar. Hiç ısınıyoruz falan demiyorlar. Acaba tüm dünya ölüyor bitiyor da, buraları cam fanus içine mi aldılar?

Dostlar, insanlar, sevgili dünyalılar, gelin birlikte bir 10 dakika şu gezegenin ne derdi varmış bir dinleyelim. Çektiği acılara, göremeyeceği güzel günlere bir göz atalım.

Anlayalım, içselleştirelim, bize düşen sorumluluklar neler, gelin birlikte öğrenelim.

İklim, en kısa ve öz anlamıyla dünyanın herhangi bir noktasında çok uzun yıllar içerisinde gerçekleşen hava olaylarının ortalamasını ifade ediyor bizlere.

İklim değişikliği de, adından anlaşılabileceği gibi bu ortalamaların değişikliğe uğraması anlamına geliyor.

Yani, alışık olduğumuz denize girilen yazlar, kartopu oynanan kışlar gözle görülür değişimler yaşamaya başlıyor.

Peki nasıl oluyor da, iklim kendi kendine değişebiliyor?

Bu noktada, Türk halkının çok daha yaygın olarak bildiği “küresel ısınma” kavramı ortaya çıkıyor.

İnsanlık olarak nefes aldığımız her an, günlük yaşamımızda gerçekleştirdiğimiz hemen hemen her aktivite sonucunda, atmosfere sera gazları denilen gazları salıyoruz. Bu gazlar, sera denilen yapı içerisindeki camların ya da plastik kaplamanın yarattığı etkiyi yarattığı için sera gazı olarak adlandırılıyor. Yani güneşin ışınları içeri geçiriyor ama yansıyıp geri dönen ışınları engelliyor. Sonuçta normalden çok daha fazla güneş ışını, sera içerisinde hapsoluyor ve sıcaklık artmaya başlıyor.

Buraya kadar bir sıkıntı yok, neticede milyonlarca yıldır canlılar bu gezegende nefes alıp veriyor, iklim falan değişmiyor. Sıkıntı insanların, geçen milyonlarca yılda hiç olmadığı kadar sera gazını son 100-150 yıl gibi çok kısa bir sürede atmosfere salmaya başlaması.

Tahmin edebileceğiniz gibi bu sera gazlarının kökeni, fosil yakıtlar. Yani tarih öncesinde yaşamış devasa ağaçların, hayvanların ve diğer tüm canlıların toprak altında sıkışıp kalmış cesetleri.

İnsanlık sanayi devrimi diye bir şey bulup, kömürle başlayan bir fosil yakıt tüketimine kaymaya başladığı an, aslında sonun başlangıcı yaşanıyor. Durmak bilmeyen sanayileşme, tüm dünyayı kaplıyor ve günümüze kadar ulaşıyor. İçinde bulunduğum bu oda, beni kayda alan kamera, şuan elinizde tuttuğunuz cep telefonunuz ya da içerisinde yolculuk ettiğiniz otobüs, metro ya da kendi aracınız her an ya fosil yakıt tüketiyor yada fosil yakıtların işlenmesiyle elde edilmiş durumda. Sonuçta aynı seralarda olduğu gibi, saldığımız onca sera gazları atmosferde hapsoluyor ve dünyanın daha sıcak bir yer olmasına sebep oluyor, yani küresel ısınıyoruz.

Tabi bu küresel ısınma olayı, sadece hava sıcaklığı artıyor anlamına gelmiyor. Dünya üzerindeki doğal sistemlerin, birbiriyle olan inanılmaz bağlantıları, kimsenin tahmin edemediği sonuçlar ortaya çıkarıyor. Milyonlarca yıllık buzullar eriyor, deniz seviyesi yükseliyor, bir yerlerde sel basarken, diğer yerlerde kuraklık yaşanabiliyor, iklimler değişiyor, hiç alışık olmadığımız afetler sarıyor dört bir yanımızı. Gezegenin düzenini alt üst ediyor kısacası.

Kuşlar! Benim pek sevgili dostlarım.

Maalesef onlar da, yaşanan bu değişimlerden pek bir haberdarlar. Öyle ki, bu değişimlerin olumlu ya da olumsuz sonuçlarına da en yakından maruz kalan canlıların başında geliyorlar. Aslında bizler için erken uyarı sistemi gibiler, bir hastalığın erken teşhisi gibi.

Kuşlar, dünya üzerindeki en hareketli canlılardan. Kısa ya da uzun fark etmez, dünya üzerinde sürekli mesafe kat ediyorlar. Bazıları yaşadıkları nispeten ufak bölgelerde yer değiştiriyor, bazıları ise kıtalar aşıyor, denizler geçiyorlar. Biz insanların, fosil yakıt tüketmeden aşmayı pek beceremediği mesafeleri sadece kanatlarını kullanarak geçebiliyorlar.

Böylesine hareketli olmaları, farklı coğrafyalarda yaşanan değişimlere karşı daha hızlı reaksiyonlar vermelerine sebep oluyor. Örneğin bizler için Afrika kıtasında yaşanan su kıtlığı pek bir anlam ifade etmezken, göç etmeye hazırlanan bir Leylek sürüsü, bu kıtlık yüzünden telef olabiliyor.

Kış soğuğunu iliklerimize kadar hissettiğimiz günlerde, bizler evlerimizde doğalgazı körükleyip bir güzel içimizi ısıtırken, bu hiç beklenmedik soğuk hava, binlerce kuşun, hayatını kaybetmesine sebep olabiliyor.

570 kuş türü üzerinde yapılan bilimsel araştırmalar sonucunda, iklim değişikliğinin hem olumlu hem de olumsuz etkileri olduğu ortaya konulmuş. Bu türlerin %13’ü, iklim değişikliğiyle ortaya çıkan değişimleri bir avantaja çevirmiş. Örneğin sıcak iklimlere adapte olan kuşlar, kutup bölgelerinin ısınmasıyla birlikte dağılım alanlarını daha kuzeye doğru genişletmişler.

Ama aynı araştırmalar ortaya koymuş ki, kuşlar iklim değişikliğinin daha çok olumsuz etkilerine maruz kalıyorlar. 570 türün %24’ü, iklim değişikliğine olumsuz tepki vermiş. Toplam popülasyonları azalmış ya da dağılım alanları daralmış.

Deniz Papağanı yada Puffin, bu kuşlardan biri. Atlas Okyanusunun kuzey bölgelerinde yaşayan bu kuş, bu sulardaki büyük balık sürüleriyle besleniyor. Ama iklim değişikliyle okyanus sularının ısınması, bu balık sürülerinin daha kuzeye hareket etmesine sebep olmuş. Deniz Papağanları da yemeklerinin peşinde ya daha kuzeye doğru hareket etmiş ya da yavrularını besleyecek yeterli besin bulamadıkları için popülasyon kaybı yaşamış. Avrupa’daki Deniz Papağanı nüfusu, geride kalan 3 nesilde, toplam nüfuslarının %50’si kaybetmiş durumda.

Olumsuz etkiler sadece yaşam alanlarının daralmasıyla sınırlı değil. Biz insanlar zaman algımızı, saatlerle ve takvimlerle sınırlamış olsak da, doğanın başka bir saati var. Ve bu saat çoğunlukla iklimsel değişimleri temel alarak ortaya çıkıyor. Ne zaman göç etmeye başlayayım, ne zaman çiftleşeyim, ne zaman yumurtlayayım, bunlar hep iklimsel değişimlere bağlı alınan kararlar. Göçmen kuşlar, iklimsel değişimlere sıkı sıkıya bağlı canlılardan. Kır kırlangıçları örneğin. Afrika’daki kışlama alanlarında baharın gelmeye başladığını sezip yola koyuluyorlar. Uzun bir yolculuğun ardından üreyecekleri yuvalarına varıyor, çiftleşiyor ve yumurta bırakıyorlar. Yavrular yumurtadan çıkıyor ama bir sorun var: Yavruları besleyecekleri yusufçuklar, kelebekler, uçuşan böcekler ortalarda yok?

Kırlangıçlar, yüz binlerce yıldır yaptıkları gibi, iklimsel değişimlerin verdiği mesajları takip ederek göçe başladılar ama yanıldılar. Çünkü iklim artık değişti. Geldikleri yerlerde, bekledikleri şartlar aynı değil artık. Kelebekler kozalarından çıkmadı, yusufçuklar yumurtasını patlatmadı. İklim, kırlangıcı bu kez yanılttı. Elinden gelen her şeyi yaptı ama yuvadaki yavruların sadece yarısını besleyecek kadar besin bulabildi. Çabalarının yarısı boşa gitti.

İnanır mısınız, buraya kadar yaşananlar hiçbir şey. Daha fenaları var.

Ayaklarınızın altından toprağı çekip alalım mı?

İçinize çektiğiniz havayı da biraz kısalım ne dersiniz?

Ne kaldı geride? Yaşayabilecek bir yeriniz kalmadıktan sonra, yaşamak mümkün mü?

İklim değişikliğinin en olumsuz etkilerinden biri de maalesef yaşam alanlarının yok olması.

Hatırlarsanız geçtiğimiz haftalarda Kiribati ülkesinden bahsetmiştim sizlere. Bayrağında okyanus dalgaları vardı. Güneş batarken, bir Fırkateyn kuşu uçuyordu üzerinden. İşte o kuş uçamayacak bir daha. Yaşadıkları okyanus adalarının hemen hemen tamamı, suların altında kalacak çünkü. Tıpkı aynı adaları paylaştıkları insanlar gibi.

Tabi, her şeyi yüzüne gözüne bulaştıran biz insanlar, çözüm için adım atmaya başlamazsak.

Ne demiş eskiler, hatanın neresinden dönülse kârdır. Hemen şuan atacağımız ufak adımlar, yaptığımız hataları telafi etmemizi sağlayabilir. Evlerimizdeki kullanmadığımız ışıkları söndürerek, daha az hayvansal besin tüketerek, daha fazla yürüyerek, özel araçlarımız yerine toplu taşımayı tercih ederek, yenisini almaktansa takas ederek ve atıklarımızı geri dönüştürerek değişim yaratmaya başlayabiliriz.

Gezegenimiz, milyonlarca yıldır, sayısız canlıya ev sahipliği yaptı. Eminim ki hiçbir canlı, insanlık gibi ortaya atılıp bu gezegen benim ve onu dibine kadar sömüreceğim demedi. Böylesi bir egoyu, böylesi bir burnu büyüklüğü insan dışında hiçbir canlı göstermedi.

Ama artık durma vakti.

Hata yaptığını kabul etmenin vakti.

Değişim için adım atma, gelecek için umutlanma vakti.

Beşiktaş’ın Büyük Sırrı (Ihlamurdere – VLOG)

Merhaba,

Bugün sizler için yeni bir keşif yapmaya geldim, daha doğrusu kendim için bir keşif yapmaya geldim. Sizi de buna ortak ediyorum. Şuan da bulunduğum yeri bilmiyorum tahmin edenleriniz var mı? Oldukça yeşil bir alan. Ihlamur ağaçlarının yoğun olarak bulunduğu bir alan. Tabi İstanbul dışında beni takip edenleriniz varsa bilemeyeceklerdir ama İstanbul’da olanlar belki burayı biliyordur.Burası İstanbul’un Beşiktaş semtinde bulunan bir müze, Ihlamur Kasrı adıyla bilinen bir müze. Burası yaklaşık olarak bundan 250 yıl önce III.Ahmet’in 1700’lü yıllarda ilgisiyle başlayan bir alan. O zamanlar III.Ahmet bu alanı, dinlenme yeri, av köşkü gibi amaçlarla kullanıyormuş. Birkaç küçük yapı varmış burada falan. Ama gelgelelim 1850’li yıllara geldiğimizde ancak Abdülmecit tarafından burası, tam anlamıyla şuan ki duruma, şuan ki haline gelmiş.

Gelelim şimdi, bu hikayeyi anlatmamın temel sebebi, Ihlamur Kasırları böyle bir yerdir, şöyle şöyle güzel bir yerdir demek değil. Aslında Ihlamur Kasrıyla başlayan bir hikaye var bugün anlatmak istediğim sizlere. Aslında bir yok oluşun hikayesi. Ihlamur Kasrı da bunun başlangıç noktası gibi geldi bana çünkü ismiyle müstesna bir yer.

Şu gördüğünüz mekan, Ihlamur Kasırlarının, iki tane kasır var burada, bu ana binası bu. Temelde Ihlamur Kasrı dediğinizde bu bina akla geliyor. Burası müze olarak kullanılıyor şuan. İçerisinde ne var bilmiyorum, girmek istemedim. Birde şurada bir bina daha var kullanılan. Şuan bulunduğum yer, Yıldız ve Nişantaşı tepelerinin arasında bulunan bir vadi aslında.

Yıldız şu bölgede bulunan bir tepe, Yıldız Sarayının olduğu yer. Tam arkamda yükselen tepe de Nişantaşı tepesi. Arası bir vadi burasının. Yani bir vadiymiş, hala vadi ama binalardan yüzünü görebilirsiniz. Dediğim gibi o zamanlarda, 1850’li yıllarda Abdülmecit bu kasrı yaptırdığında, temel derdi, burasının doğayla iç içe bir yer olmasıymış. Bu sebepten bir kasır yaptırmış. Çünkü bu vadinin tamamı mesire yeri olarak biliniyormuş. Mesire yeri, yani buraya insanlar dinlenmeye, gezmeye, piknik yapmaya falan geliyorlarmış. Bu da demektir ki, burası böyle yoğun ağaçların, doğal bitki örtüsünün, doğanın var olduğu yerlerden biriymiş. Gelgelelim aradan geçen 150 yılın ardından, sadece binaların yani kasırların yüzü suyu hürmetine hayatta kalmayı başarmış bir yer. Eminim ki, şuandaki ağaçlar da, eğer bu kasırlar olmasıydı, çoktan diğer ağaçlarının kaderini yaşamış olacaktı.

Dediğim gibi bu hikayenin başlangıç noktası. Burası Ihlamur Kasırları yani Ihlamur ağaçlarının bolca bulunduğu güzelce bir bahçe. Peki nerden geliyor bu olay? Neden burası tercih edilmiş. Çünkü burası bir vadi olması sebebiyle ortasından dere geçen bir yermiş,  yani dere geçiyor buradan sonuçta burası bir vadi. Buradan bir su akıyor. Bu derenin adı da Ihlamurderesi. Şuan Beşiktaş’taki ana caddelerden birinin adını da taşıyor aslında. Ki zaten bu hikaye fikrinin ortaya çıkması da buradan kaynaklı. Çünkü o caddeyi sıklıkla kullanıyorum ve bu yüzden de hep aklıma bu Ihlamurderesi nedir, nereden geliyor diye düşünüyordum ki fark ettim, Ihlamurderesi caddesi aslında gerçekten de bir Ihlamurderesiymiş. Bende şimdi sizlere o Ihlamurderesinin izlediği yolu, nerelere gittiğini ve aslından bundan 150 yıl önce ne kadar harika bir yer olduğunun ufak bir hikayesini anlatacağım.

Şimdi gelelim işin asıl kısmına yani Ihlamurderesine. Oldukça fazla gürültü olabilir, bunun için özür diliyorum, çok fazla trafik var çünkü.

Şuanda yürüdüğüm yol, aslında Ihlamurderesi denilen o derenin, eski bir kalıntısı çünkü, bırakın artık dereyi görmek burada, burada derenin olduğunu hatırlayanlar bile yok. O derece uzun zaman önce burasını tarihe gömmüşler.

Ne olmuş peki? Aslında hikaye şundan ibaret. Burası dediğim gibi güzel bir vadi, bu vadide bir dere akıyor, padişah zamanında burasını çok güzel bulduğu için, hoşuna gittiği için, bu alana bir kasır yaptırıyor, bina diktiriyor. Ki burada hala bir vaha gibi gözüküyor bakabilirsiniz.

Sonra gelgelelim, dünya değişiyor, şehirler büyüyor ve insanlar şehirlere göç etmeye başlıyorlar. Yeni insanlar geliyor. Daha fazla insan, daha fazla ev ihtiyacı. Özellikle bu 60’larda 70’lerde İstanbul’da artan göç, Beşiktaş gibi bir semtin de hızla şehirleşmesine sebep oluyor.

İlk olarak 1950’li yıllarda,bu Ihlamurderesini yani şuanda gördüğünüz bu caddenin olduğu yerde bir zamanlar akan derenin yatağı, caddenin altına alınmaya başlanıyor. Öncesinde bir kısmı alınıyor, daha sonra da 70’li yıllara geldiğimizde, tamamıyla bu dere, caddenin altından geçen büyük kanallara aktarılıyor ve Ihlamurderesi ortadan kalkıyor.

Kaybolan sadece Ihlamurderesi değil, bununla birlikte bu vadinin tamamı kayboldu dediğim gibi. Bu vadide önceki senelerde, yani bundan yaklaşık 150 yıl öncesinden bahsediyorum, yeşil ağaçlarla dolu bir alandı. Şuan sadece ufak ufak birkaç tane yeşillik görüyorsunuzdur evlerin önünde kalmış, onun dışında her yer binalarla sarılmış. Bu vadinin sağında ve solunda kalan tepelere yayılmış bostanlar olduğunu biliyoruz. İnsanlar burada tarım yapıyorlarmış. Şuan İstanbul’da tarım yapılan yer kalmadı sanırım bildiğim kadarıyla. Düşünün işte ne kadar güzel bir yermiş burası.

Geçen yılların ardından, bostanlar da aynı Ihlamurderesi gibi sadece tabelalarda kalmış. Bostanüstü sokak örneğin, şu tabelada görebileceğiz gibi, Ihlamurderesiyle aynı kaderi paylaşıyor.

Dediğim gibi Ihlamurderesi artık yok, geride kalan yılların ardından, İstanbul değil sadece, dünya’nın birçok noktasında kaybolan yüz binlerce doğal hazine gibi o da kendini kaybetti. Kaybetmek zorunda bıraktırıldı. Artık Ihlamurderesi bundan sonra olmayacak..

Şimdi son bir noktaya gideceğiz. Ihlamurderesi ortadan kalktı ama hala aktığını biliyoruz çünkü yer altına alındı. Yani dışarıdan bir dere kalmadı, yer altına alınmasına da artık dere anlamını taşır mı bilmiyorum ama işte caddenin altından kanallardan akan bir su denize hala ulaşıyor. Şimdi de o döküldüğü yere ve bu yıkıma rağmen hala nasıl canlılara hayat verebildiğini görebilmek için Beşiktaş sahiline iniyoruz.

Gelelim işin son noktasına, derenin denize döküldüğü yere. Ihlamurderesi, bütün bir caddenin altından akaraktan, boruların içerisinden nihayetinde deniz ulaşıyor Beşiktaş sahilinden.

Umarım yağmur başlamadan bitiririz bu videoyu.

Beşiktaş sahilinde aslında kimsenin fark etmediği ufacık bir açıklıktan, biraz sonra yağacak o yağmur suları denizle buluşacak. Burası tam olarak orası, gördüğünüz gibi bu açıklık, şöyle kokmaya başladı bile. Burası, Ihlamurderesinin denizle buluştuğu nokta. Burada bitiyor her şey. Yüzlerce yıldır akan bir dere, şuan sadece borularının içerisinden akmaya ve hayatta kalmaya çabalıyor.

Hayatta kalmış mı o kısmı tartışılır, ben artık çok canlı bir şey olduğunu sanmıyorum. Ona rağmen, sanmıyor olmama rağmen, hala canlıların burada yaşıyor olması apayrı ilginç bir konu. Çok rüzgar geliyor olabilir. Çünkü geçtiğimiz günlerde buralarda dolanırken gördüğüm güzellik aslında bana burada hala canlıların yaşayabiliyor olduğunu gösterdi. Burada, daha önce hiç görmediğim Su Samuru gibi bir memeliyi, burada bizzat kendi gözlerimle, ağzında kocaman bir balıkla bu dere ağzına girip çıkarken görme şansım oldu. Ki bu benim için bir şans, aynı zamanda bence hala derenin hayatta kalması için de bir şans. Yani o kadar soyutlanmasına, kendisinin işte boruların içerisine alınmasına, çevresindeki bütün bostanların, ormanların, ağaçların yıkılmasına rağmen hala hayatta kalmaya çabalayan bir dere var ve hala hayat vermeye çabalayan bir dere var. Keşke bir ağaç da buraya dikilen binalar kadar değerli olabilseydi, geri de kalan sadece o binalar değil, o ağaçlar da olabilseydi.

Hoşça kalın.

Kanatlı Elçiler (Bayraklardaki Kuşlar)

Oldum olası haritalara ve bayraklara hep meraklı olmuşumdur. Günümüzde yerini bilgisayar ve internet aracılığıyla dünyanın her bir noktasını görüntüleme imkanı veren sistemler almış olsa da, çocukluk günlerimde bu merakımı gidermenin tek yolu “atlas” denilen kitaplardı. Bu kitaplar içerisinde kıtaları, ülkeleri ve bazı büyük şehirleri gösteren fiziki ve siyasi haritalar olurdu. Atlas’ın kalitesine göre de, ülke bayraklarına yer verilen birkaç sayfa mutlaka yer alırdı.

O zamanlar, atlas benim için okunması gereken tek ve en önemli kitaptı. Bir köşeye çekilir, saatlerce haritaları incelerdim, ülke bayraklarını öğrenmeye çalışırdım. Sanırım geçirdiğim bu keyifler vakitlerin bir sonucu, yön ve harita konusunda pek bir iyiyimdir övünmek gibi olmasın. Aynı şekilde ülke bayrakları konusunda da. Hemen hemen bütün ülkelerin bayraklarını bilirim.

Ama geçtiğimiz günlerde fark ettim ki, bu bayrakları aslında sadece renkleri ve kabaca şekillerinden dolayı biliyormuşum. Yani aslında ezberlemişim. İçerisinde neler var, hep gözden kaçırmışım. Hele ki tutkunu olduğum kuşların, o kadar çok bayrakta yer aldığından tam anlamıyla bir habermişim.

Dünya üzerinde Birleşmiş Milletlere üye toplam 193 bağımsız ülke ve her bir ülkeyi temsil eden bir bayrak bulunuyor. Bayrakların birçoğu, birbirine benzer şekilde paralel çizgiler, haç, hilal, yıldız gibi geometrik şekiller barındırıyor.

Üniversitede, uluslararası ilişkiler alanında çalışan bir birey olarak, hep dediğim gibi kuşlardan daha uluslararası bir canlı hayal edemiyorum. İnsanlığın konu olduğu her mevzuda olduğu gibi, bayrak gibi bir ülkeyi uluslararası alanda temsil eden bir objede de kendilerine yer edinmeyi başarmışlar.

Bağımsız 193 ülkeden, 16’sının bayrağında kuşlar ya gerçekte var olan bir kuş türü olarak ya da güç ve barış gibi yüklendikleri anlamlarla ya sembolik olarak yer alıyorlar.

Bayraklarında gerçek bir kuş türünün yer aldığı ülkelere şöyle bir baktığımızda ise, çoğunlukla, uzun bir süre emperyal güçler tarafından sömürülmüş ve nihayetinde bağımsızlığını kazanabilmiş devletler olduğunu görüyoruz.

Afrika kıtasında yer alan Uganda bunların ilki. Bayrağında Gri Taçlı Turna adı verilen, müthiş renklere ve şekle sahip bir kuşu taşıyor. Ülkenin, Birleşik Krallık’tan bağımsızlığını kazanmasından sonra, ülke içerisinde koloniler arasında üstünlük algısı oluşmasın diye, var olan bayrakların yerine bu kuş ulusal kuş olarak kabul edilmiş ve yeni bir bayrak tasarlanmış. Uganda topraklarının, bu türün önemli yaşam alanlarından biri olması temel sebep. Gelgelelim, ulusal bir kuş olması pek bir işe yaramamış; Gri Taçlı Turna küresel ölçekte tükenme tehlikesiyle karşı karşıya.

Diğer iki ülke ise Zimbabve ve Zambiya. Her iki ülkeni bayrağında da yer alan kuş, ortak bir geçmişe ve anlama sahip. 11.yüzyıl’da varlığını sürdürmüş Büyük Zimbabve devletinin, antik kalıntıları arasında bulunan bu totem, bu devletlerin ulusal simgesi olarak kabul edilmiş. Yapılan araştırmalara göre taşa oyulmuş bu kuş figürünün Afrika Balık Kartalı olduğu düşünülüyor. Sahraaltı Afrika’nın hemen hemen tamamında yayılım gösteren ve heybetli görüntüsüyle bence bayrakta yer almayı hak eden bir kuş.

İlginç bayraklardan biri de Dominika. Atlas Okyanusunda yer alan bu küçük ada ülkesi, bayrağında bu adaya endemik bir kuşu taşıyor. Kral Papağan adı verilen bu kuş, dünya üzerinde sadece bu adada yaşıyor. Nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan Kral Papağan’dan, dünya üzerinde sadece 250 birey kaldığı düşünülüyor.

Kuşlu diğer bir bayrağımız ise Kiribati’ye ait. Büyük Okyanus üzerinde yer alan fazlasıyla küçük ama nefes kesici bir ada ülkesi olan Kiribati Bayrağında deniz, kum, güneş ve neredeyse bütün güzel şeyler barındıran bir ülke. Kuşlara da yer vermeyi ihmal etmemiş. Bayrakta altın bir güneşin üzerinde, altın renkli bir Fırkateyn kuşunun uçtuğunu görüyoruz. Fırkateyn Kuşu; deniz, güç, özgürlük ve Kiribati yerel danslarını sembolize ediyormuş.

Diğer iki ülkemiz ise Orta ve Güney Amerika’dan. Guatemala, bayrağında Muhteşem Quetzal adı verilen bir kuşa yer veriyor. Ülkenin bağımsızlık tarihinin yazılı olduğu bir parşömenin köşesine konmuş bu kuş, sadece Orta Amerika’da yaşıyor ve özgürlüğü ifade ediyor.

Ekvator ise diğer kuşlu bayraklardan biraz farklı bir türe bayrağında yer vermiş. And Kondoru adı verilen bu kuş, Güney Amerika’nın Batı kıyıları boyunca uzanan And dağlarında yaşıyor ve bizdeki akbabaların yerini alıyor. Kanatlarını açmış bir şekilde duran kuş, ülkeye kol kanat geriyor ve onu koruyor anlamında kullanılmış.

Kuşların yer aldığı en ilginç bayraklardan birisi bence Papua Yeni Gine’nin. Bu bayrak için 1971 yılında bir tasarım yarışması düzenlenmiş. Yarışmayı 15 yaşında bir kız çocuğu kazanmış. Bayraktaki kuş silueti, ülkenin bulunduğu adaya endemik bir tür olan Raggiana Cennetkuşuna ait. Renkleriyle ve kur dansıyla baş döndüren bu kuş, bir bayrak yapsaydım benim de içen de yerleştirmek isteyeceğim kuşların başında gelirdi sanırım.

Çok güzel!

Gerçek bir kuş türünün yer aldığı son bayrak ise Kazakistan’a ait. Mavi bir zemin üzerine parlayan bir güneş gözüken bayrakta, güneşi sırtlamışçasına uçan kuşun Kaya Kartalı ya da Bozkır Kartalı olduğu düşünülüyor. Bu coğrafyada yaşayan insanların çok uzun yıllardır, yırtıcı kuşları av amaçlı kullandıklarını biliyoruz.  Özellikle Kaya Kartalı ile yapılan avlar belgesellere, filmlere konu olmuş durumda. Benim de dünya gözüyle görmek istediğim, her yıl düzenlenen bir festivalleri bile var.

Buraya kadar olan bayraklarda yer alan kuşlar gerçek anlamda, ülkelerin sahip oldukları türleri yansıtıyor. Diğer bayraklarda ise kuşlar gerçek kimliklerinin ötesinde, güç ve barış gibi temsil ettikleri anlamlarla kullanılmış.

Hatırlarsanız, beyaz güvercin ve barış arasındaki ilişkiyi anlatan bir hikaye hazırlamıştım. Gagasında taşıdığı zeytin dalı ile evrensel barışın simgesi olarak kabul ediliyordu.

Küçük bir ada ülkesi olan Fiji, bu simgeye bayrağında yer veren tek ülke. Bayrak yapı olarak biraz karmaşık ama kuşlar yine yerini almış,  Birleşik Krallık gölgesi ise baki kalmış.

Gücü ifade etmek amacıyla, en çok kullanılan kuş figürü şüphesiz kartallar. Aynı Meksika bayrağında olduğu gibi. Kaktüs üzerine oturmuş ve gagasında bir yılanı yakalamış kartal figürü bayrağın ortasında yer alıyor. Bu figür antik dönemde Meksika topraklarında varlığını sürdürmüş Azteklere ait bir efsaneden geliyor. Mücadele ve gücü temsil ediyor.

Kartal figürünü taşıyan diğer bir ülke ise Mısır. 12.yüzyılda Mısır ve Suriye’de hükümdarlık süren Selahaddin Eyyübi’nin kullandığı kartal figürü, Mısır bayrağında yer alıyor. Bayraklarında yer almasa da Irak ve Filistin’in silahlı kuvvetleri armasında da aynı kartal kullanılıyor.

Kartal figürünün kullanıldığı diğer bir bayrak ise Moldova’ya ait. Gagasında Ortodoks Hıristiyanları temsil eden bir haç tutan kartal figürü, ayağında taşıdığı zeytin dalı ve kılıçla, barış ve gücü temsil ediyor.

Kartal figürünün kullanıldığı diğer tüm bayraklar ise Slav kökenli ülkelere ait. Rusya bunların kökeni niteliğinde. Ulusal bayrak üzerinde yer almasa da, çift başlı kartal, devlet sembolü olarak kabul edilmiş. Farklı versiyon bayraklarda aktif olarak kullanıldığını biliyorum. Aynı çift başlı kartal, diğer Slav kökenli ülkeler; Karadağ, Arnavutluk ve Sırbistan bayraklarında da, genel konsept sabit kalmakla birlikte değişik şekillerde yer alıyorlar.

Diyorum ya zaman zaman, kuşlar o kadar hayatımızın içinde olan canlılar ki, gagalarını sokmadıkları tek bir yer kalmamış neredeyse. İnançlarda, kültürlerde yer almış diyordum ki, durmadılar ulusal değerleri temsil eden bayraklarda da kendilerini gösterdiler.

Bu hikaye, güzel insanlarla yaptığım unutulmaz bir sohbetin ürünü olarak ortaya çıktı. Anlatacak yüzlerce hikaye birikiyor her gün. Notlar alıyorum, listeler hazırlıyorum ama hiç beklemediğim bir yerden yeni bir hikaye fikri doğuveriyor.

Sözün özü, bende anlatacak çok şey var, siz dinlemeye hazır mısınız?

 

Leş Kargaları Şehre İndİ (VLOG)

Selam

Yüzümü görmekten sıkılmış olanlar için, bugün kendimi hiç göstermediğim bir video hazırladım. Karşınızda bu gördüğünüz üç Leş Kargası kardeşin hikayesi var.

Farkındaysanız, gagalarının dipleri henüz gelişmemiş, hala yumuşak doku.

Ne kadar çok çirkin bir görüntü olsa da şuan gördüğüm, kabloların arasında oynayan Leş kargası ailesi.

Şehrin gerçeği maalesef.

Dengede kalmayı öğreniyor sanırım şuanda.

Anne-babaları gibi sokaktan yemek yemeyi de öğrenecekler büyük ihtimalle.

Hatta kedi-köpek mamalarını nasıl ufak ufak yerler onu da anlayacaklar.

Oldukça keyifli ve güzel hayvanlar aslında, benim çok hoşuma gidiyor. Renkleri, duruşları. Her ne kadar sesleri biraz rahatsız edici olsa da, yine de güzel hayvanlar.

Her kuş gibi, doğadaki her canlı gibi aslında.

Bu genç bireyin böyle davranışlarını görmek de çok güzel yani. Şuanda mesela kabloları ufak ufak kemirmeye çalışması ilginç. Anlamaya çalışıyor ya da onun yenilip yenilemeyeceğini mi öğrenmeye çalışıyor bilmiyorum.

Kendi bacaklarını inceliyor.

Acaba bu elektrik kabloları arasında birkaç olma şansı var mı, öyle bir durum var mı? Şans demeyelim de..

Bu videonun ortasında bu hayvanın çarpıldığını görmek istemem. Karmaşık bir direk orası ama telefon hatları olabilir. Çok elektrik gibi durmuyor çünkü, evet sanırım telefon hatları. Elektrik kablolarını yer altına aldılar ya artık şehirlerde. Yani her yerde değil tabi de, ama yine de bazıları elektrik kablosuna benziyor.

Genç bir Leş Kargası diyelim ve öğrenme süreci. Neler yaptığını, neyin ne olduğunu anlama süreci daha doğrusu.

Yetişkin bireyler gibi değil tabi biraz daha tüyleri zaten ilk uçuş tüyleri, yuvadan ilk çıktığında sahip olduğu tüyler. Büyük ihtimalle tüylerini değiştirmeye başlayacak bir süre sonra.

Kardeşi de geldi geri.

3 tane birey var. Sokağın tamamını inletiyorlar kaç gündür. Yuvaları nerede bilmiyorum ama büyük ihtimalle yakınlardaki parkta ürediler. Kİ 3 yavru büyük bir sayı. Gerçi kaç yumurta bıraktıklarını bilmiyorum bir seferde ama ebeveynlerini yakından tanıyorum.

Her gün aynı şuan yavruların yaptığı gibi, ebeveynlerde bu kabloların üzerine gelip, önce yukardan aşağı kesiyorlar. Ve insanların kedi-köpekler için bıraktığı kaplardan mamaları yiyorlar.

Başka bir meraklı. Ne yapmaya çalışıyor acaba?

Merak ediyor, ne var her şeyi merak ediyor.

Düşünsenize, yepyeni bir hayata başlıyorsunuz, yeni bir yavrusunuz yumurtadan çıkmışsınız, büyümüşsünüz, uçmuşsunuz yuvadan. Ve uçtuğunuz yerde böyle kabloların olduğu, gökyüzünün zorla gözüktüğü, zar zor görebildiğiniz bir ortama adım atıyorsunuz. Öyle olunca da merak ettiğiniz şeylerin cevaplarını da anca işte böyle bir ortamda alabiliyorsunuz.

Elektrik kablolarıyla dolu olan bir ortamda.

Hayat.

Kedicikler Masum mu?

Komik kedi videosu sevmeyen var mı aramızda?

Anlamsız davranışları, ilginç ve önceden kestiremediğimiz tepkileriyle dünya üzerindeki her bir bireyiistisnasız güldürmeyi başarıyorlar.

Oturup saatlerce izleyebiliyoruz. Yani sizi bilmem de, ben saatlerce izleyebiliyorum. Hatta favori komik kedi videosu listem bile var. Örneğin şu arkadaş

Kedicikbir paniğe kapılmış elbette, komik bir tarafı yok ama bol bol güldürüyor bizi.

Daha fenaları da var değil mi? Sağına soluna salatalık koyup, hayvanı korkudan zıplatanlar; yüzüne, kuyruğuna bir şeyler yapıştıranlar, bir sesle ya da bir objeyle kedicikleri ürkütenler.

Youtube’ta o kadar çok komik kedi videosu var ve o kadar çok izleniyorlar ki, senin gibi youtube kullanıcıları bu hikayenin geri kalanını izlemektense, yan tarafta beliren komik kedi videolarına dalıp gidiyor.

Bilgisayarının üzerine oturmuş kedilerinin fotoğraflarını paylaşanlar, kahve kitap ve kedi üçlemesiyle elit duruşlarına bir kat daha elitizm katanlar her geçen dakika ivme kazanıyor.

Bütün sosyal medya araçları ya kedilerin bizzat kendisiyle yıkılıyor, ya da kediciklerin “iç yüzlerini” anlatan videolarla dolup taşıyor. Türkiye yıllardır kedicikle yatıyor, kedicikle kalkıyor.

Peki bunca miyavlamanın arasında, gerçek kediler hakkında ne biliyoruz? Gülmekten yerlere yattığımız bu pek sevimli ve insanların yakın dostu canlılar, o kadar masum mu?

Sokaklarımızda, parklarımızda,evlerimizde. Kediler aslında günlük yaşamamızın her bir noktasında. Özellikle Türkiye gibi sokak hayvanlarının kontrolü ve sahiplenme gibi konularda oldukça başarısız bir ülkede, kediler en az kuşlar kadar hayatımızın içinde. Kuşlar hak ettikleri ilgiyi göremiyorlar belki ama, kediler ve benzer şekilde köpekler, insanların vicdanına hitap etmeyi başarmış hayvanlardan. Kapımızın önüne bir tas koyarak, biraz mama bırakarak hayatlarını kolaylaştırabiliriz.

Zaman zaman ülkenin farklı köşelerinden katliam niteliğinde haberlere de denk geliyoruz. İnsanlık kavramından oldukça uzak iki ayaklıların, bu canlılara karşı yaptığı kötülükler toplumsal olarak kediler ve köpeklere karşı korumacı tavrımızı daha da güçlendiriyor. Tam anlamıyla sahiplenmeye başlıyoruz.

Gelgelelim kalıcı çözümler üretmek konusunda yine yetersiz kalıyoruz ama son yıllarda artan bu korumacı yaklaşım bence fazlasıyla önem taşıyan, artarak ve genişleyerek devam etmesi gereken bir erdem.

Böylesine içli dışlı bir ilişkimiz olsa da kedilerle, pek yakından tanıdığımız söylenemez kendilerini.  Örneğin  kökenleri hakkında neler biliyoruz?

Renk renk, desen desen olsalar da, evcilleşmiş ve etrafımızı sarmalasalar da, kedilerin kökeni yine doğanın kendisinde saklı. Latincesi Felis silvestris olan Yaban Kedisi, evcil kedilerin atası niteliğinde. Avrupa’dan Afrika’ya ve Asya’ya kadar yayılım gösteren bu canlı, bulunduğu coğrafyalarda farklı alttürlere ayrılmış durumda. Evcilleşmiş kedilerin tam olarak hangi alttürden ortaya çıktığı hakkında ise kesin bir görüş birliği yok.

Yaban Kedisi, Türkiye’de de gözlemlenebilen bir tür ama evcil kediler gibi kolaylıkla görebileceğiniz bir canlı değil. Gelişmiş koku olma duyusu sayesinde, tehditleri çok erken tespit edebilen ve çok iyi gizlenen bir canlı. Hani olur da, bir doğa gözlemenizde denk gelirseniz bir Yaban Kedisini ayırt etmenin en kolay yolu,kuyruğu. Evcil kedilerin aksine, uç kısmına doğru kalınlaşan bir kuyruğu var. Kuyrukta 3 ila 5 siyah halka bulunuyor ve son halka kuyruk ucunu tamamen kaplıyor.

Kökenive akraba türleri hakkında daha derinlere gidersek, karşımıza Karakulak, Vaşak, Saz kedisi ve Anadolu leoparı gibitürler çıkacak ama bu başka bir hikayenin konusu. Sanmayın ki, belgesellerde izlediğiniz ceylan yakalayan, domuz avlayan büyük kediler sadece Afrika’da yaşıyor. Yanı başımızda nasıl bir aksiyon yaşanıyor, haberiniz olsa dudaklarınız uçuklar!

Evcil kedilerin, evcilleşmiş olması, atalarından aldıkları özellikleri tamamiyle bırakmış oldukları anlamına gelmiyor. Şehir yaşamına ayak uydurmuş olabilirler, evlerimizde hayatı bizlerle paylaşıyor olabilirler, mamalarla besleniyor, camın önüne oturmuş sokaktan geçenleri izliyor olabilirler ama onlar hala bir kedi!

Kediler, ne kadar evcilleşmiş olsalar da, avlanma güdülerini kaybetmeyen canlılar. Komik kedi videolarının ortaya çıkmasının temel sebeplerinden biri de bu aslında. Farkındaysanız videolarda genellikle bir şeyi yakalamaya çalışıyorlar ya da bir yerden zıplıyorlar ya da bir yerlere saklanıyorlar. Aslında bir avcının davranışlarını sergiliyorlar.  Ne de olsa akrabaları doğal ortamlarında ortalığın tozunu attırıyorlar.

Tamam da bu avlanma güdülerinin kime ne zararı var? Hatta faydası bile var değil mi? Fareleri yakalıyorlar falan..

Bu mantıkla olaya bakan insanoğlu, kedilerin bu avlanma güdülerini, kendi yarattığı sorunun çözümü olarak görmüş ilk zamanlarda. Coğrafi keşiflerle yeni kıtalara yayılan insanlık, önce fareleri taşımış yanında farkında olmadan. Gemilerde saklanmış sıçanlar, ilk limanı bulduklarında karaya çıkmışlar. Okyanus adalarının birçoğuna yerleşip ortalığı alt üst etmişler, hastalıklar yaymışlar.

İnsanlık sorunun çözümünü kedilerde bulmuş. İstemeden getirdikleri farelerin karşısına kendi elleriyle kedileri getirip koymuş. Sonuç ne peki?

Her şey eline yüzüne bulaştırmak elbette. Fareleri yesin diye getirilen kediler, sadece fareleri değil neyi bulurlarsa onu avlamaya başlamışlar. Avustralya’ya getirilen evcil kediler, 20’den fazla yerli memeli türünün soyunun tükenmesine sebep olmuş. Okyanus adalarına getirilen kediler ise en az 33 endemik yani sadece bu adaya özgü canlının kökünü kurutmuş.

Günümüzde kedilerle yaşanan bu sorun çözüme kavuşturulmuş durumda ama farelerle ilgili sorun hala devam ediyor ve okyanus adalarında üreyen birçok deniz kuşu, bu çok ciddi tehditle mücadele etmeye çabalıyor.

Evcil kedilerle ilgili diğer bir sorunsa, tekrar yabanileşebiliyor olmaları. Avlanma güdülerini kaybetmiyor oluşları, doğada tek başlarına kaldıkları zaman hayatlarını devam ettirmelerini sağlayacak bir yeterlilik veriyor kedilere. Avcı, avlanmaya hazır ama avlanacak bir şeyler de lazım hani.

Benim kanatlı dostlarım giriyor burada işin içine.

Yapılan araştırmalara göre, İngiltere’deki evcil kediler bir yıl içerisinde275 milyondan fazla canlıyı yakalıyor ve bunların yaklaşık 55 milyonu kuşlardan oluşuyor. Tabi ki bu sayı, evcil kedinin ağzında eve kadar getirdiği avlarının sayısı. Dışarıda öldürüp yediği ya da saldırıp bıraktığı canlıların sayısı bilinmiyor. Yakaladığı türler çoğunlukla serçe, sığırcık, karatavuk ve mavi baştankara. Evlerin bahçelerinde sıklıkla görülebilen türler.  Amerika Birleşik Devletlerinde yapılan çalışma ise daha da ürkütücü bir rakam ortaya koyuyor. Evcil kedilerin bir yıl içerisinde ortalama 2.4 milyar kuşu avladığı düşünülüyor. Türkiye’de ne olup bittiği hakkında ise hiçbir fikrimiz yok.

Yapılan araştırmaların bir de ikinci boyutu var. Her ne kadar kedilerin avladığı kuş sayısı oldukça büyük gözükse de, kuşların doğal popülâsyonları üzerinde ciddi bir azalma meydana getirmiyor. Bunun iki sebebi var;

İlki, inanması zor ama her yıl milyonlarca kuş doğal sebepler yüzünden hayatını kaybediyor. Açlık, hastalık ve diğer avcılar bu sebeplerin başında geliyor. Evcil kedilerin yakaladığı kuşlar da çoğunlukla güçsüz durumdaki kuşlar oluyor. Yani aslında kedi yemeseydi, kuşlar bu diğer sebepler yüzünden hayatlarını kaybedeceklerdi.

Diğer bir sebep ise, kedilerin avladıkları kuş türleri. Kedi-kuş karşılaşmalarının çoğunlukla şehirlerde olması, avladıkları kuşların yaygın kuş türleri olmasını sağlıyor. Ama bu yaygın türlerin karşısına, insanlık kedilerin dışında, bir başka tehdit daha ekleyince durum biraz karışıyor. Örneğin serçe. Türkiye’de nispeten normal sayılarda görebildiğimiz serçeler, İngiltere’de yaşam alanlarını kaybetmelerinden dolayı çok ciddi bir popülasyon azalması yaşıyorlar. Bir de üzerine evcil kediler eklenince, İngiltere’nin başkenti Londra’da serçe görmek, nadir tür görmek kadar zorlaşmaya başlıyor.

Mevcut durumda, yine de işler şimdilik  yolunda gibi gözüküyor. Kedinin kuşa, kuşun kediye ciddi bir zararı yok. İnsan gibi bir canlı olunca tabi ortada, sorun yaratma işini diğer canlılara pek bırakmıyoruz.

Ama yine de temkinli olmak lazım, kontrolsüz gelişen her şey bir tehdit unsuru olmaya aday.

Çözümler ise yine bizde gizli; sahiplendirilmiş ya da kısırlaştırılmış sokak hayvanları, daha huzurlu bir toplum için atabileceğimiz ufak bir adım.

Ne de olsa doğayı sevmeyen insanı sevemez değil mi?

Kuşçuluğu Bıraktım (VLOG)

Günaydın,

Soğuk bir deniz ve güneşli bir Ege sabahından selamlar.

Bugün kuş gözlemini birazcık aşaraktan, doğa gözlemi işine kaymaya çalıştım.

Elime bir kitap geçti geçtiğimiz haftalarda. Akdeniz Koruma Derneği’nin bastığı bir kitap. Akdeniz’in Deniz Canlıları diye bir rehber kitap. Bu kitapta Akdeniz’de görülebilen işte balık türlerini, bitki türlerini, algleri, süngerleri, işte eklem bacaklıları, karidesleri falan gösteren bir kitap bu. Çok eğlenceli, çok güzel bir kitap. Aslında benim pek tanımadığım türleri yakından görme şansım oldu, tanıma şansım oldu. Öyle olunca tabi heyecanlandım ve gaza geldim diyelim artık. Pek bir motive oldum. Ve ilk fırsatta bir deniz tatili yapayım, bu kitabı kullanarak bir şekilde bu hayvanları yerinde göreyim, işte incelemeye çalışayım diye bir hayal kurdum kendi kendime. O yüzden de dediğim gibi ilk fırsatta denize attım kendimi. Ege’de şuanda İzmir yakınlarında küçük bir tatil beldesindeyim. Sabahın şuan erken saatleri, yaklaşık 7:30 saat.

Ve dünden beri burada, aldığım temel malzemelerle dalış yapıyorum şnorkelle. Onlar da yanımda. Şöyle göstereyim. Biliyorsunuz tabi, Decathlon bu anlamda spor malzemeleri satan en kolay ulaşabileceğiniz bir spor dükkanı. Oradan aldığımız basit ekipmanlarla, kitap aracılığıyla da gözlem yapmaya çalışıyorum.

Çok keyifli çünkü deniz benim açımdan tam bir bilinmezlik. Hani kuşları bir şekilde görüyoruz, bir malzemeye ihtiyaç duymadan günlük yaşamamızda serçeyi, güvercini, kargayı görüyorsun ama deniz öyle bir şey değil.  Dışardan gördüğümüz tek şey kocaman bir mavilik, kocaman bir sonsuzluk diyelim. Öyle olunca da birkaç ekipmana ihtiyaç duyuyorsunuz onları görmek için, onların dünyasına girmek için. Sonuçta biraz şey duygusu da var denizde; ha uzaya gitmişsin, ha denize girmişsin. Çünkü senin olmayan bir atmosferde, senin olmayan bir habitatta hayatta kalmaya çalışıyorsun. Onları gözlemlemeye çalışıyorsun. O yüzden oldukça zor bir şey. Neyse dediğim gibi elimde ekipmanlar var. Bu ekipmanlar, paletler. Şnorkelle dalarken, daha rahat hareket etmenizi sağlayan bir alet. Dediğim gibi bunlar çok basit ekipmanlar. Bir de yine Decathlon’dan aldığımız şnorkel seti var; gözlük ve tüpü.

Tabi şöyle bir sıkıntı da var. Ben gözlük kullandığım için bu aletler biraz sıkıntı yaratıyor bana, çünkü gözlüksüz deniz altında biraz zor görüyorum. Görüş mesafem 1 metre, 2 metre falan. Öyle olunca da birazcık hani, tam beklediğim bir duygu yaşayamıyorum. Hayal kırıklığı yaşamıyor değilim. Yaşıyorum.

Öyle olunca da birazcık canım sıkılıyor açıkçası ama yapacak bir şey yok. Belki ilerde param olursa bu gözlüklerin numaralısını yaptırma şansım olur.

Arkadan abi mi geçti? Yapacak bir şey yok. Abi de bu ekosistemin bir parçası.

Öyle olunca da keyif yanı bir nebze düşüyor, küçüklük günlerimden hatırlıyorum. Birkaç kez gözlerim bozulmadan dalma imkânım olmuştu şnorkelle. O zamanlar daha net görüntüler görebiliyordum. Ama maalesef şu aralar yapamıyorum. Ama yine de keyifli.

Dün ne gördük peki? Dün de bu saatlerde böyle kalkmıştım deniz sakinken. Buralarda Ege’de böyle bir durum var sanırım. Sabah ve akşam saatlerinde daha sakin oluyor, gün içerisinde dalga çıkıyor ve denize giremiyorsunuz. Alt üst oluyor. Öyle olunca da bu saatleri tercih ediyorum. Dün daldığımızda yaklaşık olarak 7 farklı tür balığı görme şansım oldu. Bunların içerisinde benim en çok hoşuma giden Karagöz balığıydı. Ben bilmiyordum bunları, Karagözler diye bir grup varmış. Karagöz balığı. Mırmır yine kumul alanlarda görebildiğimiz bir tür. Onun dışında Isparoz vardı. Açıklıklarda deniz çayırı denilen bitki grupları var. Buralarda takılan küçük küçük balıklar vardı. Tek siyah benekli, Isparoz denilen bir tür. Onun dışında kıyıda yine kayabalıkları vardı. Bunlarda bilmiyordum mesela, oldukça farklı türleri varmış birbirine benzeyen. Onları görme şansım oldu.

Tabi bitkiler. Bitkiler ve benim hiç tanımadığım bazı deniz canlıları vardı. Onların bir kaçını ayırt etmeye çalıştım ama çok zordu. Tabi bu canlıların hepsini, bir şekilde tanımlayabiliyorsunuz. Basit canlılar anladığım kadarıyla, deniz kıyısında dalış yapan ya da yüzen herkesin aslında gözlükle rahatlıkla görebileceği canlılar belki de. Tabi bunların fotoğraflarını çekme şansım olmadı. Ekipmanlarımız henüz o kadar gelişmiş değil. Kendim için de bir hatıra alamıyorum. O da ayrı bir olay. Sualtı fotoğrafçılığı falan, apayrı bir mecra. Belki ilerleyen vakitlerde ekipmanlarımız olur, imkanlarımız olur, onlar üzerine de çalışırız.

Onun dışında, bu alan tabi sadece, buraya balıklar için geldik ama sadece onlara bakmıyoruz. Kuşçu olunca insan etrafa da bakıyor, örneğin şuan tepemden bir Gümüş Martı geçiyor.  Şu arkamda gördüğünüz ada parçası, kara parçası güzel bir alan aslında. Üzerinde yerleşim yokmuş, sordum soruşturdum. Öyle olunca da gümüş martıların ürediği bir koloni haline gelmiş orası. Zaten etrafta fazlasıyla genç Gümüş Martıları görebiliyorsunuz, uçmaya başlamışlar yeni yeni, sağda solda dolanıyorlar.

Onun dışında birkaç tane şüphelendiğimiz oldu ama çok uzakta  ve dürbün yakında olmadığı için de göremedim, Ada Martısı olma ihtimali vardı. Bir bireyde şüphelendim ama emin değilim, bilemiyorum. Ama Akdeniz Martılarını alanda görme şansımız oldu.

Serçeler geçti galiba arkadan. O da çok ilginç aslında, bu tür plajlarda, kumullarda niyeyse en fazla takılan serçeler var. Mesela arkamda zıplıyor. Serçeler buraya ayak uydurmuşlar, uyum sağlamışlar. Ve ciddi ciddi geziniyorlar.

Onun dışında birkaç tane kırlangıç türü, Kum Kırlangıcı, Kır Kırlangıcı duyabildim. Ama dediğim gibi birazcık habitat farklılığından olsa gerek, kuş türleri öyle yoğun değil.

Ama gelgelelim, bu tür yerler, denizkuşları için çok önemli alanlar. Nedir denizkuşları? İşte martılar var bunu içerisinde, yelkovanlar var bunun içerisinde. Ki Ege’de olduğumuz için Boz Yelkovan gibi bir tür de bu alanda yaşıyor. Akdeniz’i kullanıyor. Ama maalesef bu hayvanlara karşı da ciddi bir tehdit durumundayız. Yine insanların yaptığı pislikler. Şuan bile bulunduğumuz plaj o kadar pis ki, hani burası bakımlı bir plaj, temiz bir plaj, sözde.

Ona rağmen çok fazla insan atığı var. En basitinden, çektim şuradan dibimden bir tane, insanların mağazadan aldıkları etiketlerin plastiği, hiçbir şey yapmadım, uzağa gitmedim.

Sağıma soluma bakayım.

Sigara izmariti, yani çok uzak değil.

Ve insanlardan kaynaklı tehditler bunlar. Sıkıntısı ne peki?

Aynı durumu sadece plajlarda değil, denizde de görebiliyorsunuz. Dün daldığımızda, nispeten daha az ama, ciddi anlamda katı plastik atıklar görüyorsunuz. Bunlar büyük boyutlarda olabiliyor, poşetinden, plastik bardağına kadar. Hakikaten söylerlerdi inanmazdım, çok küçük plastik parçalarına kadar var. Yüzüyorsunuz hemen önünüzde mavi bir şey beliriyor, sağa sola yüzüyor. Onlar bile var içerisinde, ve bunu görebiliyorum.

Bunun sıkıntısı ne peki?

Denize bağlı olarak yaşayan bütün canlıların aslında temel sorunu haline geliyor bu durum. Deniz kuşlarını ben çok iyi tanıdığım için, onları araştırdığım için biliyorum ki; deniz kuşları denize bağımlı yaşayan hayvanlar ve yavrularını besleme dönemlerinde, kendilerinin beslenmesi süreçlerinde denizdekileri yiyorlar yani. Denizde ne bulurlarsa onu yiyorlar. Sonucunda ne oluyor?

Sonucunda şu oluyor; neredeyse bütün adalarda,  okyanus adalarında yaşayan deniz kuşları bu tehdit yüzünden tükenme tehlikesiyle karşı karşıya. Albatroslar örneğin, güney yarımkürede yaşamını sürdüren bir kuş grubu. Okyanus’a bağlı yaşayan bir canlı. Ve çok ciddi anlamda, bu hayvanlar bu atıklarla beslendikleri için popülasyon düşüşü yaşıyorlar. Bununla ilgili belgeseller var, filmler var izleyin mutlaka.

İnsan gördükçe ne kadar hata yaptığını fark ediyor. Sıkıntı tabi burada, insanların bu hatayı yaptığını fark etmemesi. Yani hiçbirimiz büyük ihtimalle, bir plastiği çöpe attığımızda yada sigara izmaritini yere attığımızda bunun bir kuşu öldürebileceğini düşünmüyoruz kasti olarak. Ama gelgelelim böyle sonuçlara mal oluyor. Ve ne diyeyim yani, çok ciddi anlamda bir kirlilik ve sorun yaratıyoruz.

Çözümleri çok basit bu arada, bunlar böyle büyük büyük nasıl yapacağız, nasıl çözeceğiz denilen şeyler değil. Her bir bireyden başlayan çözüm süreci var. İnsanlar atıklarını dönüştürmeye başladıkları andan itibaren, plajlara, denizlere, yerlere çöp atmamaya başladıkları andan itibaren bu iş çözülmeye başlayacak zaten. Sadece biraz daha bireysel çaba gerektiriyor ama maalesef o da bizde yok.

Öyle yani. Güzel girdim konuya nasıl böyle kötü bir ana geldik bilmiyorum.

Ya ben de sürekli kötülüğü çağıran bir şey var, Pollyannacılık yapamıyorum.

Yada gerçekten kötülük, tehditler, sorunlar her tarafta yaygın olarak devam ediyor.

Şimdilik bu kadar olsun. Dediğim gibi ekipmanlar yanımızda, son sabahım bu kıyıda. Sonrasında iş başı, işe dönüş, bizi bekleyen diğer çalışmalara döneceğiz.

Ama bugünü de, son hakkımızı değerlendirip bugün neler görebiliriz bakmaya çalışacağım.

Umarım siz de bir fırsatını bulursunuz ve basit bir şnorkel takımıyla başladığınız bir doğa-deniz gözleminizde güzel şeyler görürsünüz.

Kendinize iyi bakın şimdilik.

Dediğim gibi Ege’den, İzmir’den bol selamlar.

Hoşça kalın.