Kanatlı Elçiler (Bayraklardaki Kuşlar)

Oldum olası haritalara ve bayraklara hep meraklı olmuşumdur. Günümüzde yerini bilgisayar ve internet aracılığıyla dünyanın her bir noktasını görüntüleme imkanı veren sistemler almış olsa da, çocukluk günlerimde bu merakımı gidermenin tek yolu “atlas” denilen kitaplardı. Bu kitaplar içerisinde kıtaları, ülkeleri ve bazı büyük şehirleri gösteren fiziki ve siyasi haritalar olurdu. Atlas’ın kalitesine göre de, ülke bayraklarına yer verilen birkaç sayfa mutlaka yer alırdı.

O zamanlar, atlas benim için okunması gereken tek ve en önemli kitaptı. Bir köşeye çekilir, saatlerce haritaları incelerdim, ülke bayraklarını öğrenmeye çalışırdım. Sanırım geçirdiğim bu keyifler vakitlerin bir sonucu, yön ve harita konusunda pek bir iyiyimdir övünmek gibi olmasın. Aynı şekilde ülke bayrakları konusunda da. Hemen hemen bütün ülkelerin bayraklarını bilirim.

Ama geçtiğimiz günlerde fark ettim ki, bu bayrakları aslında sadece renkleri ve kabaca şekillerinden dolayı biliyormuşum. Yani aslında ezberlemişim. İçerisinde neler var, hep gözden kaçırmışım. Hele ki tutkunu olduğum kuşların, o kadar çok bayrakta yer aldığından tam anlamıyla bir habermişim.

Dünya üzerinde Birleşmiş Milletlere üye toplam 193 bağımsız ülke ve her bir ülkeyi temsil eden bir bayrak bulunuyor. Bayrakların birçoğu, birbirine benzer şekilde paralel çizgiler, haç, hilal, yıldız gibi geometrik şekiller barındırıyor.

Üniversitede, uluslararası ilişkiler alanında çalışan bir birey olarak, hep dediğim gibi kuşlardan daha uluslararası bir canlı hayal edemiyorum. İnsanlığın konu olduğu her mevzuda olduğu gibi, bayrak gibi bir ülkeyi uluslararası alanda temsil eden bir objede de kendilerine yer edinmeyi başarmışlar.

Bağımsız 193 ülkeden, 16’sının bayrağında kuşlar ya gerçekte var olan bir kuş türü olarak ya da güç ve barış gibi yüklendikleri anlamlarla ya sembolik olarak yer alıyorlar.

Bayraklarında gerçek bir kuş türünün yer aldığı ülkelere şöyle bir baktığımızda ise, çoğunlukla, uzun bir süre emperyal güçler tarafından sömürülmüş ve nihayetinde bağımsızlığını kazanabilmiş devletler olduğunu görüyoruz.

Afrika kıtasında yer alan Uganda bunların ilki. Bayrağında Gri Taçlı Turna adı verilen, müthiş renklere ve şekle sahip bir kuşu taşıyor. Ülkenin, Birleşik Krallık’tan bağımsızlığını kazanmasından sonra, ülke içerisinde koloniler arasında üstünlük algısı oluşmasın diye, var olan bayrakların yerine bu kuş ulusal kuş olarak kabul edilmiş ve yeni bir bayrak tasarlanmış. Uganda topraklarının, bu türün önemli yaşam alanlarından biri olması temel sebep. Gelgelelim, ulusal bir kuş olması pek bir işe yaramamış; Gri Taçlı Turna küresel ölçekte tükenme tehlikesiyle karşı karşıya.

Diğer iki ülke ise Zimbabve ve Zambiya. Her iki ülkeni bayrağında da yer alan kuş, ortak bir geçmişe ve anlama sahip. 11.yüzyıl’da varlığını sürdürmüş Büyük Zimbabve devletinin, antik kalıntıları arasında bulunan bu totem, bu devletlerin ulusal simgesi olarak kabul edilmiş. Yapılan araştırmalara göre taşa oyulmuş bu kuş figürünün Afrika Balık Kartalı olduğu düşünülüyor. Sahraaltı Afrika’nın hemen hemen tamamında yayılım gösteren ve heybetli görüntüsüyle bence bayrakta yer almayı hak eden bir kuş.

İlginç bayraklardan biri de Dominika. Atlas Okyanusunda yer alan bu küçük ada ülkesi, bayrağında bu adaya endemik bir kuşu taşıyor. Kral Papağan adı verilen bu kuş, dünya üzerinde sadece bu adada yaşıyor. Nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan Kral Papağan’dan, dünya üzerinde sadece 250 birey kaldığı düşünülüyor.

Kuşlu diğer bir bayrağımız ise Kiribati’ye ait. Büyük Okyanus üzerinde yer alan fazlasıyla küçük ama nefes kesici bir ada ülkesi olan Kiribati Bayrağında deniz, kum, güneş ve neredeyse bütün güzel şeyler barındıran bir ülke. Kuşlara da yer vermeyi ihmal etmemiş. Bayrakta altın bir güneşin üzerinde, altın renkli bir Fırkateyn kuşunun uçtuğunu görüyoruz. Fırkateyn Kuşu; deniz, güç, özgürlük ve Kiribati yerel danslarını sembolize ediyormuş.

Diğer iki ülkemiz ise Orta ve Güney Amerika’dan. Guatemala, bayrağında Muhteşem Quetzal adı verilen bir kuşa yer veriyor. Ülkenin bağımsızlık tarihinin yazılı olduğu bir parşömenin köşesine konmuş bu kuş, sadece Orta Amerika’da yaşıyor ve özgürlüğü ifade ediyor.

Ekvator ise diğer kuşlu bayraklardan biraz farklı bir türe bayrağında yer vermiş. And Kondoru adı verilen bu kuş, Güney Amerika’nın Batı kıyıları boyunca uzanan And dağlarında yaşıyor ve bizdeki akbabaların yerini alıyor. Kanatlarını açmış bir şekilde duran kuş, ülkeye kol kanat geriyor ve onu koruyor anlamında kullanılmış.

Kuşların yer aldığı en ilginç bayraklardan birisi bence Papua Yeni Gine’nin. Bu bayrak için 1971 yılında bir tasarım yarışması düzenlenmiş. Yarışmayı 15 yaşında bir kız çocuğu kazanmış. Bayraktaki kuş silueti, ülkenin bulunduğu adaya endemik bir tür olan Raggiana Cennetkuşuna ait. Renkleriyle ve kur dansıyla baş döndüren bu kuş, bir bayrak yapsaydım benim de içen de yerleştirmek isteyeceğim kuşların başında gelirdi sanırım.

Çok güzel!

Gerçek bir kuş türünün yer aldığı son bayrak ise Kazakistan’a ait. Mavi bir zemin üzerine parlayan bir güneş gözüken bayrakta, güneşi sırtlamışçasına uçan kuşun Kaya Kartalı ya da Bozkır Kartalı olduğu düşünülüyor. Bu coğrafyada yaşayan insanların çok uzun yıllardır, yırtıcı kuşları av amaçlı kullandıklarını biliyoruz.  Özellikle Kaya Kartalı ile yapılan avlar belgesellere, filmlere konu olmuş durumda. Benim de dünya gözüyle görmek istediğim, her yıl düzenlenen bir festivalleri bile var.

Buraya kadar olan bayraklarda yer alan kuşlar gerçek anlamda, ülkelerin sahip oldukları türleri yansıtıyor. Diğer bayraklarda ise kuşlar gerçek kimliklerinin ötesinde, güç ve barış gibi temsil ettikleri anlamlarla kullanılmış.

Hatırlarsanız, beyaz güvercin ve barış arasındaki ilişkiyi anlatan bir hikaye hazırlamıştım. Gagasında taşıdığı zeytin dalı ile evrensel barışın simgesi olarak kabul ediliyordu.

Küçük bir ada ülkesi olan Fiji, bu simgeye bayrağında yer veren tek ülke. Bayrak yapı olarak biraz karmaşık ama kuşlar yine yerini almış,  Birleşik Krallık gölgesi ise baki kalmış.

Gücü ifade etmek amacıyla, en çok kullanılan kuş figürü şüphesiz kartallar. Aynı Meksika bayrağında olduğu gibi. Kaktüs üzerine oturmuş ve gagasında bir yılanı yakalamış kartal figürü bayrağın ortasında yer alıyor. Bu figür antik dönemde Meksika topraklarında varlığını sürdürmüş Azteklere ait bir efsaneden geliyor. Mücadele ve gücü temsil ediyor.

Kartal figürünü taşıyan diğer bir ülke ise Mısır. 12.yüzyılda Mısır ve Suriye’de hükümdarlık süren Selahaddin Eyyübi’nin kullandığı kartal figürü, Mısır bayrağında yer alıyor. Bayraklarında yer almasa da Irak ve Filistin’in silahlı kuvvetleri armasında da aynı kartal kullanılıyor.

Kartal figürünün kullanıldığı diğer bir bayrak ise Moldova’ya ait. Gagasında Ortodoks Hıristiyanları temsil eden bir haç tutan kartal figürü, ayağında taşıdığı zeytin dalı ve kılıçla, barış ve gücü temsil ediyor.

Kartal figürünün kullanıldığı diğer tüm bayraklar ise Slav kökenli ülkelere ait. Rusya bunların kökeni niteliğinde. Ulusal bayrak üzerinde yer almasa da, çift başlı kartal, devlet sembolü olarak kabul edilmiş. Farklı versiyon bayraklarda aktif olarak kullanıldığını biliyorum. Aynı çift başlı kartal, diğer Slav kökenli ülkeler; Karadağ, Arnavutluk ve Sırbistan bayraklarında da, genel konsept sabit kalmakla birlikte değişik şekillerde yer alıyorlar.

Diyorum ya zaman zaman, kuşlar o kadar hayatımızın içinde olan canlılar ki, gagalarını sokmadıkları tek bir yer kalmamış neredeyse. İnançlarda, kültürlerde yer almış diyordum ki, durmadılar ulusal değerleri temsil eden bayraklarda da kendilerini gösterdiler.

Bu hikaye, güzel insanlarla yaptığım unutulmaz bir sohbetin ürünü olarak ortaya çıktı. Anlatacak yüzlerce hikaye birikiyor her gün. Notlar alıyorum, listeler hazırlıyorum ama hiç beklemediğim bir yerden yeni bir hikaye fikri doğuveriyor.

Sözün özü, bende anlatacak çok şey var, siz dinlemeye hazır mısınız?

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s